Ağız sağlığı; dişler ve onları çevreleyen sert ve yumuşak dokuların tümünün hastalıklarının tedavisini ve korumasını içerir. Sert dokular diş köklerinin içinde bulunduğu alveol çukuru , çene kemiği ve damaktır.Yumuşak dokular ise dudak, dil, yanak ve diş etleridir.Dişlerin ve çevre dokuların temizliği ağız sağlığının temelini oluşturur.
Dişlerin tam, dizilişlerinin düzgün, renklerinin normal ve çürüksüz olması sağlıklı diş olarak tanımlanır. Ağız ve diş sağlığı; ağız temizliği, doğru beslenme , flor alımı gibi diş dokusunu güçlendirici girişimlerle sağlanır. Ayrıca eğri dişlerin düzeltilmesi,hasta diş ve diş etlerinin tedavisi, dişlerin düzeninin korunması da ağız ve diş sağlığının korunmasında etkilidir.
Diş Çürümesi:
Diş çürümesi diş plağı nedeniyle olur.Diş plağı ağızda bulunan bakteriler, bakterilerin salgıladıkları yapışkan madde ve besin atıklarından meydana gelir.Bakteriler ağza alınan besinleri sindirdikçe asit salgılar, salgılanan asitler diş minesini eriterek delinmesine neden olur.bu şekilde çürük oluşmaya başlar.Çürük ilerleyerek dentin tabakasına ve diş özüne ulaşır.Buradan diş köküne ve çene kemiğine geçer.
Diş çürümesinin başlıca nedeni; ağız sağlığına ve temizliğine özen gösterilmemesidir.Ayrıca beslenme koşulları,genel sağlık durumu dişlerdeki yapı bozuklukları ve kalıtım gibi etkenlerde diş çürüklerinin oluşumunda etkili olabilir.Yetersiz ve dengesiz beslenme , alkol bağımlılığı, D vitamini ve protein eksikliği diş çürümesini hızlandıran koşullardır.
Çürük, diş özüne ulaşmadan ağrı meydana gelmez.Bu nedenle ağrının olmaması dişin sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Diş ağrısının en sık rastlanılan nedenlerinden gösterilen diş çürüğü zamanında tedavi edilmezse bütün vücut sağlığını etkileyebilir.Bu nedenle erken tanı ve tedavi şansının yakalayabilmek için düzenli olarak diş hekimine kontrole gidilmelidir.Diş çürüklerinin erken tanı ve tedavi edilmesi hem sağlık hem ekonomik yönden fayda sağlar.
Diş Eti Hastalıkları;
Diş eti rahatsızlıklarının da sorumlusu diş plaklarıdır.Çünkü plak daha çok diş eti hizasında oluşur.Diş minesini sarar ve zamanla sertleşerek diş taşına dönüşen geniş plaklar diş etinin çekilmesine ve çürük olmayan dişlerin kaybedilmesine yol açar.Bu nedenle diş plaklarının düzenli olarak temizlenmesi diş eti hastalıklarının önlenmesi açısından çok önemlidir.
Diş eti hastalıkları diş eti iltihabı ile başlar.Bu dönemde diş etleri kanamalı, kırmızı ve hacim olarak büyüktür.Zamanında tedavi edilmezse hastalık ilerleyerek diş eti ve diş etini destekleyen çene kemiğine ulaşarak geriye dönüşümsüz hasar oluşturur.Dişler sallanmaya başlar ve kaybedilir.
Diş eti hastalıkları; ağız ve diş temizliğine dikkat edilmemesi, bazı ilaçlar, diş taşları,kürdan ve sigara kullanımı gibi zararlı alışkanlıklar sonucu oluşur. Ayrıca A, C ve B grubu vitaminlerin yetersizliği gibi beslenme bozuklukları da diş eti hastalıklarına yol açar.
Diş ve diş eti hastalıkları; başta kalp, böbrek,eklem hastalıkları, alerjik reaksiyonlar, mide ve bağırsak hastalıkları ile öldürücü enfeksiyonlara yol açabilir.
Ağız Kokusu;
İnsanlar arası ilişkilerde temiz kokan bir nefes son derece önemlidir.Ağzı kokan birisi ile konuşmak son drece rahatsız edici ve itici bir durumdur.Ağız kokusuna neden olabilecek şu şekilde sıralanabilir.
· Dişler ve çevresinde yemek atıklarının kalması
· Diş çürüğü
· Diş eti hastalığı
· Gece uykusu esnasında tükürük salgısının azalması
· Ağız kuruluğuna neden olan bazı ilaçların alınması
· Soğan ve sarımsak gibi besinlerin tüketilmesi
· Ateşli hastalıklar
· Solunum sistemi hastalıkları
· Bademcik iltihabı
· Sinüzit
· Şeker hastalığı
· Mide,yemek borusu gibi sindirim sistemi hastalığı
· Böbrek ve karaciğer hastalıkları
Ağız kokusu; kişide psikolojik huzursuzluk oluşturarak sosyal ilişkilerin bozulmasına neden olabilecek bir durumdur.
Dişlerin Gelişim Bozuklukları
Dişlerde meydana gelebilecek yapı bozuklukları şunlardır;
- Dişler çok küçük veya büyük olabilir.Küçük olduğunda aralıklı sıralanır, büyük olduğunda çarpıklık meydana gelir.
- İki veya üç diş birbirine yapışmış olabilir
- Dişlerde şekil bozukluğu olabilir.
- Ayrıca dişlerin gelişimi sırasında geçirilen bir travma ,sigara kullanımı, flor fazlalığı, vitamin eksikliği nedeniyle dişlerde renk değişikliği görülebilir.Çocukluk döneminde alınan tetrasiklin grubu bazı antibiyotikler, gebelik ve çocukluk döneminde geçirilen hastalıklara bağlı olarak gelişen yüksek ateş de dişlerde renk değişimine neden olur.
Dişlerde eksik veya fazla diş oluşumuna bağlı olarak da bozukluklar görülebilir.Bazı durumlarda dişler gömülü kalır.
Dişlerdeki diziliş bozukluklarının nedenleri
- Erken süt dişi çekimi
- Soya çekim
- Eksik veya fazla dişler
- Parmak emme, tırnak yeme gibi alışkanlıklar
Ağız ve Diş Sağlığı Nasıl Korunur.
Ağız ve dişi sağlığının korunması için dişlerin bakımına dikkat edilmelidir.
Diş Koruması ve Bakımı
Dişlerin korunması için her şeyden önce ağız temizliğine özen gösterilmesi, düzenli olarak diş hekimine gidilmesi ve meyve-sebze gibi doğal besinlerle beslenilmesi gerekmektedir.
Çocukluk ve gebelik döneminde minerallerce zengin beslenme, yeterince vitamin ve protein alınması, karbonhidrat (şeker-un vb.)alımının sınırlandırılması ve ağız bakımına önem verilmesi çürükleri önlemede öncelikli kurallardır.
Sert ve çiğ gıdaların (elma,havuç gibi) dişleri temizleyici etkisi vardır.bu gıdalar dişlerin destek dokusunu da güçlendirir.
Yemek aralarında mümkün olduğu kadar karbonhidratlı besinler almaktan kaçınılmalıdır. Çikolata,şeker gibi besinler ve asitli içecekler alındıktan sonra dişler fırçalanmalı, fırçalama imkanı yoksa ağız suyla iyice çalkalanmalıdır.Fazla sıcak ve soğuk besinler ağza alınmamalı; fındık,ceviz gibi çok sert ve kabuklu yiyecekler dişlerle kırılmamalıdır.Ayrıca tırnak yeme, parmak emme,kürdan kullanma, kalem ısırma gibi alışkanlıklar dişlerin diziliş ve şekillerinin , çene yapısının bozulmasına, ağızda kapanma problemlerine yol açacağından bu tür yanlış alışkanlıklardan uzak durulmalıdır.
Normal çene yapısında ağız kapatıldığında üst dişler hafif önde, alt dişler biraz arkada olmalıdır.Kapanma kusurlarında alt çenedeki dişler daha öndedir ve bu çiğneme fonksiyonunun bozulmasına neden olur.Bu durum çocukluk döneminde diş hekimi tarafından tedavi edilmelidir.
Diş Fırçalama Tekniği
Dişler günde en az iki kez diş macunu ile fırçalanmalıdır.Yemeklerden sonra ve gece yatmadan önce diş aralarında besin artıklarının kalmaması ve asit oluşturulmaması için dişleri fırçalamak gerekir.
Diş fırçalamada ilk adım doğru fırça seçimidir.Diş fırçasının kılları orta sertlikte, naylondan yapılmış olmalıdır.Çok büyük fırçalar ağzın her yerine ulaşamadığından orta boy fırçalar kullanılmalıdır. Fırça kullanmanın amacı, diş temizliğini sağlamak olup, fırçalama esnasında çok fazla kuvvet uygulanmamalıdır.Herkesin iki diş fırçasının olması gerekir.Böylece kullanılan fırçanın kuruması sağlanır. Diş fırçalarının en geç 6 ayda bir değiştirilmeleri gereklidir.
Diş fırçaları kişiye özel olmalıdır. Dişler diş macunu kullanılarak fırçalanmalıdır.Diş macunu ağızda dezenfeksiyon sağlayabilir, diş taşlarının oluşumunu engeller, ağızdaki asit miktarını azaltır ve minenin mineral bakımından zenginleşmesini sağlar. Flüorlu diş macunları dişin çürüğe karşı dayanıklılığını arttırabilir.Diş macunu kullanmak ağız kokusunu giderebilir.
Diş fırçalanırken diş fırçası, diş ve diş eti birleşim yeri ile 45 derecelik açı yapacak şekilde tutulur.Diş etinden ağız boşluğuna doğru fırçalanmaya başlanır. Dış yüzeylerden başlayan fırçalama , azı dişlerde yumuşak ve dairesel hareketlerle ön dişlerden arka dişlere doğru yapılır.Dişlerin iç yüzeyleri de aynı şekilde fırçalanır.Bu işlemde fırça eğik tutularak diş etinden ağız boşluğuna doğru hareket ettirilir.Dişlerin çiğneme yüzeyleri de fırça düz olarak ileri geri hareket ettirilerek fırçalanır.
Diş fırçasını temizlemek için fırça yan tutularak üstünden bol su akıtılmalıdır.Fırçanın kılları arasında artık kalmaması için kıllar elle aralanmalıdır.Sulu kalmaması için fırça yıkamadan sonra silkelenmelidir.
Dişleri fırçalamanın yanı sıra çeşitli ağız gargaraları kullanmakta faydalıdır.Bu gargaralar hem ağza hoş bir koku verir,hem de ağızdaki bakteri sayısının azalmasını sağlar.Diş parlatma tozları da çay, kahve gibi içeceklere bağlı lekelerin giderilmesini sağlar.Ancak sık kullanmak diş minesine zarar verir.
Kürdan kullanımı dişlere ve diş etlerine zararlıdır.Dişlerin aralarında kalan fırçalama ile çıkarılamayan yiyecek artıkları diş ipleri ile temizlenmelidir.
Diş ipini kullanabilmek için 20cm diş ipi koparılır, her iki elin orta parmağına biraz dolanıp ortası gerginleştirilir,dişlerin arasına tek tek ip parçası sokularak diş eti ile diş arasındaki artıklar temizlenir. Birbirinden ayrık dişler arasında besin artıkları kalmaması için arayüz fırçası kullanılmalıdır. Arayüz fırçalarında kıllar yanlara baktığı için diş aralarındaki bölgelerin temizlenmesi kolaylıkla sağlanır.
Ortodonti
Diş teli kullanımı gibi ortodonti tedavileri ile çarpık ya da birbirine tam oturmayan dişler teller yardımıyla düzeltilebilir.Ortodonti aynı zamanda ağız sağlığının korunmasına da yardımcı olur.Tedavi için en uygun zaman 10-14 yaş aralığıdır.Bu dönemde çocuğun başı ve ağzı büyümeye devam etmektedir ve dişlerin düzeltilmesi daha kolaydır.Ancak hastalara herhangi bir yaşta da diş teli takılabilir.
Diş telleri bantları; teller ve destek parçalarından oluşur.Dişleri doğru konumlarına nazikçe hareket ettirirler, bu şekilde tedaviye devam edilerek dişlerin duruşu düzeltilir. Farklı diş teli tipleri bulunmaktadır.En yaygın kullanılanı dişlerin ön yüzüne takılan metal ya da plastikten yapılan destek parçalarıdır.
En uygun sonuç almak için iyi bir ağız bakımı şarttır.Diş telleri üzerine yiyecek parçalarının ve diş plağının birikebileceği küçük boşluklar bulunmaktadır.Bu durum lekelenmeye ve beyaz nokta oluşumuna, çürümeye ve diş eti hastalıklarına neden olabilir.Bu nedenle her yemekten sonra dişlerlin fırçalanması önemlidir.Diş telleri çıkarıldığında dişlerinizin ve diş et
lerinizin nasıl görüneceği diş tellerinin kullanıldığı sürece ortodontik tedavinize gösterdiğiniz özene bağlıdır.
Tedavi süresini kısaltmak için bazı ipuçları ; Diş tellerini korumak için
- Kalem, kürdan ya da buz küplerini çiğnemeyin
- Tırnaklarınızı ısırmayın
- Sert,yapışkan yiyecekler yemeyin ve asitli içecekler içmeyin
- Doktorunuzun tavsiye edeceği diş macunu ve fırçalarını kullanın
- Yemeklerden sonra dişlerinizi fırçalayın